Dat bevestigt hun woordvoerder na berichtgeving in de Volkskrant. De scholen in Haarlem en Bergen moeten hun leerlingen de toets vóór 7 maart alsnog laten maken, anders geeft staatssecretaris Paul van Onderwijs een 'aanwijzing'. Dat is een vergaande maatregel, die kan betekenen dat het ministerie de geldkraan (deels) dichtdraait. De vier scholen hebben een brief van de staatssecretaris gekregen, zegt woordvoerder Remco Prast van de organisatie Leve het Onderwijs, die zich afzet tegen de huidige toetscultuur. Daarin zou staan dat er "een vermoeden van wanbeheer" bestaat. De staatssecretaris wil dat niet met zoveel woorden bevestigen, maar laat wel weten dat zij met de bestuurders van de scholen heeft gesproken en dat ze er nadrukkelijk op heeft gewezen "dat zij handelen in strijd met wet- en regelgeving". Inmiddels heeft de Inspectie van het Onderwijs onderzoek gedaan. Die brengt binnenkort verslag uit.

"Over de inhoud van dat onderzoek en de mogelijke handhaving in het kader daarvan kan ik niks zeggen", stelt Paul. "Maar als daar aanleiding toe is, dan zal ik niet aarzelen de wet te handhaven. Het kan niet zo zijn dat besturen zelf kunnen bepalen aan welke wettelijke eisen zij zich wel en niet houden."

De vier Noord-Hollandse scholen zijn niet van plan de doorstroomtoets alsnog bij hun groep 8-leerlingen af te nemen. Zij hebben daar principiële bezwaren tegen. De toets, die vorig jaar werd ingevoerd, is volgens hen te veel gericht op taal en rekenen. Ook hebben ze bezwaar tegen de verplichte bijstelling van hun schooladvies naar boven, als de toetsuitslag daar aanleiding toe geeft. Zij vinden dat de leerkrachten het beste kunnen inschatten welk niveau hun leerlingen aankunnen. Woordvoerder Prast zegt dat de schoolbesturen in gesprek zijn met hun advocaten, maar dat zij vooralsnog geen aanwijzingen hebben dat het onderwijs onder het schrappen van de doorstroomtoets te lijden heeft. Zij hebben het concept-rapport van de onderwijsinspectie al ingezien en ook daaruit zou blijken dat de scholen kwalitatief goed zijn. "Als dit wanbestuur is, dan weet ik het niet meer", zegt Prast.

Staatssecretaris Paul is het pertinent oneens met de scholen. Zij vindt dat leerlingen hoe dan ook "de dupe" zijn als hun school de doorstroomtoets niet aanbiedt. "Leerlingen kunnen dan namelijk geen bijstelling van hun schooladvies krijgen en lopen zo een eerlijke kans mis bij de overgang naar de middelbare school." Volgens haar is zo'n eventuele bijstelling naar een hoger niveau belangrijk voor leerlingen die door hun leerkrachten kunnen worden onderschat, "zoals meisjes, leerlingen afkomstig van het platteland, uit gezinnen die het financieel moeilijk hebben en leerlingen met een migratieachtergrond". Ze wijst erop dat leerlingen die de doorstroomtoets niet hebben gemaakt ook in de problemen komen bij de aanmelding voor de middelbare school "omdat hun aanmelddossier zonder doorstroomtoets niet compleet is".