Het monumentale pand aan de Wagenwegstraat 22 werd op 31 juli 2026 officieel bouwtechnisch opgeleverd en staat daarmee aan de vooravond van een nieuwe toekomst als museum, culturele ontmoetingsplaats, kantoorruimte en toeristische trekpleister.

“Vandaag kunnen we zeggen: het gebouw is gered”, zegt schrijfster Cynthia Mc Leod, voorzitter van de Stichting Elisabeth Samsonhuis. Volgens haar is het project meer dan alleen de restauratie van een historisch pand. “Het laat zien dat grote erfgoedprojecten in Suriname mogelijk zijn wanneer mensen bereid zijn samen verantwoordelijkheid te nemen.” Het markante kopgebouw, dat grenst aan de Wagen-
weg-, Heeren- en Malebatrumstraat, kent een lange geschiedenis. Het toenmalige gouvernement kocht het pand in 1821. Het gebouw kreeg door de jaren heen verschillende functies, waaronder die van school en kantoor van de burgerlijke stand, met een trouwzaal waar vele bruidsparen op het bordes werden gefotografeerd. Van 1967 tot 2012 was het Ministerie van Arbeid er gevestigd. Na het vertrek van de overheid in 2012 raakte de toekomst van het monument onzeker. In 2017 bleek dat er geen concrete plannen waren voor restauratie. Daarmee dreigde opnieuw een belangrijk stuk Surinaams erfgoed verloren te gaan. Voor Mc Leod heeft het pand bovendien een bijzondere betekenis vanwege Elisabeth Samson, de vrouw naar wie het huis is vernoemd. Samson (1715–1771) was een vrijgeboren zwarte onderneemster die uitgroeide tot de rijkste vrouwen van de achttiende eeuw.

 Mc Leod deed jarenlang onderzoek naar haar leven en publiceerde in 1993 haar historische studie over Samson. In 2000 verscheen haar roman De vrije negerin Elisabeth: gevangene van kleur. Op de omslag stond een vrouw afgebeeld op het bordes van het inmiddels gerestaureerde pand. Vanaf 2013 zette Mc Leod zich actief in voor het behoud van het monument. Op 11 mei 2018 werd de Stichting Elisabeth Samsonhuis opgericht, met Mc Leod als voorzitter. De stichting wist het pand op 19 januari 2021 aan te kopen, mede dankzij financiële steun van de Nederlandse Postcode Loterij. Daarna begon een intensief traject waarin niet alleen geld moest worden gevonden, maar ook vergunningen, technische oplossingen, deskundigen en aannemers moesten worden samengebracht. Onder leiding van Office for Design & Engineering (ODE), met Kenneth Raymann als lead-architect, startte in november 2022 de restauratie van de draagconstructie, het dak, de gevels en de vloeren. Bouwbedrijf Remas rondde deze fase in juni 2024 af.

 Sinds september 2024 werd gewerkt aan de afbouw, inrichting, beveiliging en technische voorzieningen. Die werkzaamheden hebben uiteindelijk geleid tot de bouwtechnische oplevering op 31 juli 2026. Het pand krijgt verschillende functies. Op de eerste verdieping wordt momenteel een museum ingericht over Elisabeth Samson, met historisch meubilair en passende aankleding. De begane grond krijgt een multifunctionele zaal voor onder meer lezingen, workshops en podiumkunsten. De tweede verdieping en de zolder worden bestemd voor kantoorruimte. In de kelder komt een horecagerelateerde functie. De inkomsten uit deze activiteiten moeten bijdragen aan het duurzame beheer en onderhoud van het monument. De officiële opening laat nog even op zich wachten. De stichting wil eerst de terreinwerkzaamheden en de verdere inrichting afronden. Het Elisabeth Samsonhuis zal de komende maanden geleidelijk in gebruik worden genomen. Aan de redding van het monument hangt een fors prijskaartje. De totale projectkosten bedragen USD 2,154 miljoen. Per 1 augustus was USD 1,84 miljoen aan financiering veiliggesteld, waarvan USD 1,75 miljoen al was besteed. Voor de resterende inrichting, terreinwerken en verdere exploitatie wordt nog aanvullende financiering gezocht. 

De restauratie werd gedragen door eigen fondsenwerving en bijdragen van nationale en internationale partners, waaronder de Nationale Postcode Loterij, het U.S. State Department via het Ambassadors Fund for Cultural Preservation, de Kirpalani Stichting, Staatsolie Foundation for Community Development, De Surinaamsche Bank, Hakrinbank, De Nederlandsche Bank, Van den Tweel Foundation, Stichting Persimmons, Stadsherstel Amsterdam, Stadsherstel Hoorn, HEM Suriname en Kersten Group of Companies. Voor de stichting is de restauratie vooral een bewijs dat erfgoedbehoud wel degelijk haalbaar is wanneer overheid, bedrijfsleven, deskundigen, donateurs en maatschappelijke organisaties de handen ineenslaan. “Investeren in erfgoed is investeren in de toekomst”, stelt het bestuur. Met de restauratie van het Elisabeth Samsonhuis krijgt een van de historische gezichtsbepalende panden van Paramaribo niet alleen zijn oude glans terug, maar ook een nieuwe functie voor toekomstige generaties.