Paramaribo, Wanica, Para, Brokopondo, Commewijne, Saramacca en deels Coronie). Het EPAR-net bedient het grootste deel van de huishoudens, instellingen en ondernemingen in Suriname. Deze oproep heeft veel maatschappelijke onrust veroorzaakt in Suriname. Vervolgens ontstonden vragen over het tekort aan beschikbaar opwekvermogen en over de ontwikkeling van het elektriciteitsverbruik. Een deel van de gegeven verklaringen is naar onze mening onvolledig of onvoldoende onderbouwd. Vanuit de bevoegde instanties verwachten de elektriciteitsverbruikers, dus het volk, een goede analyse en uitleg, met daaraan gekoppeld adviezen over wat men moet en kan doen. Daarnaast verwachten zij een indicatief afschakelschema met tijdvakken en actuele wijzigingen, zodat duidelijk is wanneer mensen in welke buurten mogelijk geen stroom zullen hebben. De verstrekte informatie gaf onvoldoende inzicht in de technische en organisatorische oorzaken van het tekort. De regering, het Ministerie van Natuurlijke Hulpbronnen (NH), de Energie Autoriteit (EAS), de NV Energiebedrijven Suriname (EBS) , de Suriname Energy Chamber noch de Staatsolie Power Compliance Suriname (SPCS) hebben een gezamenlijke en met operationele gegevens onderbouwde verklaring gegeven die voldoende inzicht en vertrouwen kon bieden. De schuld van de stroomonderbrekingen is in de verkeerde schoenen geschoven. Het volk is de schuld gegeven van te veel stroomverbruik. Ook is gesteld dat in eerdere jaren onvoldoende publieke middelen voor investeringen beschikbaar zijn gesteld. Waarom doen instanties dit? We luisterden naar deze discussies en hebben met veel ongemak de gegeven uitleg beluisterd. In de publieke communicatie is sterk de nadruk gelegd op het toegenomen verbruik en onvoldoende op de structurele beschikbaarheid van productiecapaciteit. Veel informatie is vaag, onvolledig of niet publiekelijk verifieerbaar gebleven. Dit soort uitlatingen komt uit de mond van mensen die hun huiswerk niet op tijd maken, maar wel willen scoren. 

Er kunnen vele vragen gesteld worden:

In hoeverre hebben EBS, EAS, NH en de regering tijdig uitvoering gegeven aan het vastgestelde Electricity Sector Plan (ESP)? Waar zijn de energierapporten met jaarcijfers en reële groeiscenario’s? De EAS moet deze publiekelijk beschikbaar stellen. Waar zijn de jaarverslagen en operationele prestatiegegevens van de bedrijven? Staatsolie publiceert haar jaarverslagen wel. Waar zijn de jaar- en maandplanningen? Zagen de instanties drie, twee en één jaar geleden niet dat het beschikbare opwekvermogen en reservevermogen onvoldoende zouden worden om aan de groeiende elektriciteitsvraag te voldoen? Hoeveel miljoenen dollars zijn tussen 2015 en 2026 in de energiesector geïnvesteerd en waaraan? Zijn de investeringen op basis van de juiste prioriteiten gedaan en waarom bestaan er dan nog steeds tekorten? Hoeveel additioneel beschikbaar opwek- en reservevermogen moet in de komende vier jaar worden gerealiseerd, met welke technologieën en op welke locaties? Zijn het onderhoud, de bedrijfsvoering en de noodzakelijke vervangingen op tijd en adequaat uitgevoerd? NH en de EAS hebben hierin een toezichthoudende en beleidsmatige verantwoordelijkheid. Deze vragen zijn tot dusver onvoldoende concreet en niet controleerbaar beantwoord. Er zijn zwakke schakels in het systeem. Het is onduidelijk of de betrokken organisaties over voldoende technische, financiële en uitvoeringscapaciteit beschikken. De samenleving mag niet met loadshedding worden geconfronteerd zonder volledige, consistente en controleerbare uitleg. Publieke verklaringen moeten feitelijk, volledig en met operationele gegevens onderbouwd zijn. Door dit gebrek aan transparantie dreigt het publieke vertrouwen in bepaalde personen en instanties verder af te nemen. Vertel hoeveel vermogen niet beschikbaar is en in hoeverre achterstallig onderhoud, personele tekorten of onvoldoende financiële middelen daarbij een rol spelen. Laat zien waaraan de beschikbare middelen zijn besteed en laat onafhankelijk beoordelen of deze investeringen doelmatig en volgens de juiste prioriteiten zijn uitgevoerd. Publiceer de jaarplanning en leg uit welke onderdelen zijn goedgekeurd, afgekeurd, uitgevoerd of vertraagd. Laat de regering een energie-investeringsplan, met een bijbehorend uitvoeringsplan en periodieke voortgangsrapportages, presenteren in het parlement. De huidige situatie wekt de indruk dat de betrokken instanties, de regering en het parlement noodzakelijke beslissingen en maatregelen niet tijdig hebben genomen. Het volk zit nu met de gebakken peren: huishoudens en bedrijven dragen de maatschappelijke en economische gevolgen. En nu, na twee weken, is er nog steeds geen uitleg aan het volk dat de loadshedding voorlopig voorbij is. Opmerkelijk is dat de stroomonderbrekingen direct na de afronding van de geplande werkzaamheden aan een onderstation bij een centrale zijn gestopt. Dit wijst erop dat deze werkzaamheden en de daarmee samenhangende tijdelijke beperking in het elektriciteitssysteem een belangrijke rol kunnen hebben gespeeld. De verantwoordelijke instanties hebben echter hierover geen nadere uitleg gegeven. In plaats van open kaart te spelen, wijst men liever naar parlementariërs en anderen. Die tegenstrijdige, slecht onderbouwde communicatie kost de betrokken instanties geloofwaardigheid. Wat landelijk op korte termijn nodig is: maak een samenvatting van alle goed bekeken plannen en vertaal dat in geld, tijdlijn en uitvoeringscapaciteit. Bespreek het breed, laat het goedkeuren, zoek de middelen en voer het uit. Vertel daarna aan het volk wat er gaat gebeuren en wat ze mogen verwachten. 

Bijvoorbeeld. Een mogelijk scenario is:

Bepaal de technisch en economisch meest geschikte locatie rondom EPAR om voor de toekomst thermische opwekeenheden te installeren (RICE-eenheden = Reciprocating Internal Combustion Engines). Ga middels een transparante inschrijving na hoe snel geschikte leveranciers 60–80 MW kunnen fabriceren en verschepen voor EPAR. Is het Mariënburg, Paranam, Jarikaba, Kwatta, Livorno of de Saramaccastraat? Maak een keuze. Voor ENIC 5 tot 10 MW, en ongeveer 15 tot 35 MW voor de overige districten en binnenland met kleinere generatoren. Er zullen ook net voorzieningen moeten worden gemaakt  Maak een ToR (Term of Reference) en zoek de financiering en organiseer inschrijvingen. Neem een finale beslissing en onderteken goede betrouwbare contracten. Begin direct met het werk. Het kan 2 tot 5 jaren duren.

Dit zijn kortetermijnoplossingen die direct uitgevoerd moeten worden om de nood te verlichten Maar dan weet het volk dat je goed bezig bent met hun belangen. En de ruw geraamde kosten kunnen ongeveer USD 180 tot 240 miljoen bedragen uitgesmeerd over 5 jaren en ook gedekt met financieringen. Dus dat betekent niet dat de regering direct dit genoemd bedrag moet vrijmaken. Vanaf 2028 zullen naar verwachting olie-inkomsten en belastingen binnen vloeien. Daarmee en met de opbrengsten uit stroomverkoop kan mogelijk een deel van de investerings- en financieringslasten worden gedekt. Naast dit thermisch uitbreidingsplan kan ook simultaan parallel alle obstakels opgelost worden zodat m.b.v. transparante inschrijvingen en energiewetswijzigingen ook groene-energie-installaties in alle districten kunnen worden gerealiseerd.

Voor Nickerie: circa 5 MW extra zonnecapaciteit, gecombineerd met een Battery Energy Storage System (BESS). Daar is ongeveer vijf hectare grond voor nodig, met een voorlopige investering van rond de USD 13 miljoen. Laat private ontwikkelaars dit oppakken, eventueel via een publiek-private samenwerking, gedekt door een langlopende Power Purchase Agreement (PPA). Voor het EPAR-net: 100 MWp aan zonneparken, ook hier met batterijopslag. Hoeveel opslagcapaciteit en voor hoe lang, hangt af van het belastingprofiel, de avondpiek en wat nodig is voor netstabiliteit. Dat moet nog worden doorgerekend. Reken op zo'n 110 hectare grond en een investering van ongeveer USD 180 miljoen. Ook dit kan privaat of publiek-privaat, met langlopende PPA's als basis. Voor de overige districten en dorpen: 25 tot 50 MW aan verspreide zonnesystemen met BESS, verspreid over 50 tot 100 hectare, met een investering tussen de USD 50 en 120 miljoen. Ook hier: deels privaat, deels publiek-privaat, gedekt door PPA's. In Nickerie kan eindelijk al het beschikbare en geschikte bioafval worden omgezet in elektrische energie. Hiervoor is ongeveer vier hectare grond nodig en wordt voorlopig uitgegaan van een investering van circa USD 20 miljoen. Dit project kan door private ontwikkelaars of via publiek-private samenwerking worden gerealiseerd, ondersteund door een langlopende PPA. Deze capaciteiten en investeringsbedragen zijn indicatieve ordegrootte-ramingen en moeten door haalbaarheidsstudies, netstudies en marktconsultaties worden gevalideerd. Daarnaast kunnen deskundigen werken aan middellange- en langtermijnplannen voor de energievoorziening van Suriname en aan transmissiekoppelingen met de buurlanden. Alleen door aan de slag te gaan met competente en eerlijke mensen kunnen de ongeloofwaardigheid, twijfel, schuldvragen en onderbrekingen van de elektriciteitsvoorziening tot het verleden gaan behoren.

Paramaribo, september 2026

Samuel Mehairjan MSc 

Electrical Power Systems Engineer. 

Expert 39 years experience in Power Generation, Transmission and Distribution

En

Priyel Tedjoe, MSc

Power Systems Specialist

International experience in electrical power systems and high-voltage substations