Dat blijkt uit de presentatie van het Onafhankelijk Kiesbureau tijdens de evaluatie van het verkiezingsproces, het afgelopen weekeind.

 In verschillende districten, waaronder afgelegen gebieden als Lawa, gingen stembureaus pas na 11.00 uur open. De oorzaken: logistieke problemen en het uitblijven van voldoende stembureaupersoneel. In sommige gevallen startten bureaus met slechts drie medewerkers, omdat anderen zich niet hadden aangemeld. Volgens het OKB waren er bovendien plotselinge personeelstekorten bij ondersteunende diensten, een ongelijke spreiding over districten en late afmeldingen. Dat leidde tot noodoplossingen op cruciale momenten.

De training van stembureaupersoneel bleek in veel gevallen ontoereikend. De duur en diepgang van de scholing waren beperkt, met als gevolg dat medewerkers onvoldoende kennis hadden van procedures. Dat resulteerde in fouten bij stemopneming, onjuist ingevulde processen-verbaal en onzekerheid bij voorzitters van stembureaus. Op sommige locaties werd herhaaldelijk een beroep gedaan op toezichthouders van het OKB om bij te springen. Dat is volgens OKB-voorzitter, Samseerali Sheikh-Alibaks, een ongewenste ontwikkeling, omdat toezichthouders zich niet mogen mengen in de uitvoering. “De onafhankelijke positie van onze toezichthouders moet gewaarborgd blijven”, benadrukte hij.

Ook bij de hoofdstembureaus werden knelpunten vastgesteld. Late benoemingen zorgden ervoor dat leden onvoldoende voorbereidingstijd hadden. Daarnaast ontbraken uniforme instructies, waardoor verschillende bureaus uiteenlopende interpretaties van de Kiesregeling hanteerden. Inconsistent handelen en gebrekkige discipline bij sommige leden versterkten de organisatorische kwetsbaarheid. Het OKB pleit ervoor om bij benoemingen nadrukkelijker te letten op profiel, verantwoordelijkheidsbesef en beschikbaarheid.

De kandidaatstelling leverde eveneens problemen op. Politieke organisaties dienden onjuiste of onvolledige lijsten in, wat leidde tot correcties, geschillen en juridische procedures. Onduidelijkheid over de leidende status van digitale versus papieren indiening, zorgde voor extra verwarring en belasting van de hoofdstembureaus.

Op meerdere stembureaus ontbraken basisvoorzieningen zoals toiletten en tafels. Sommige locaties boden onvoldoende privacy in stemhokjes of waren slecht toegankelijk voor personen met een beperking. Opvallend was dat in enkele gevallen vervallen gebouwen werden gebruikt terwijl betere locaties in de buurt beschikbaar waren. Tijdens het stemproces ontstonden lange rijen door inefficiënte werkwijzen. Frustratie onder kiezers nam toe, en sommigen verlieten het stembureau zonder te stemmen. Daarnaast deden zich ernstige incidenten voor rond de toelating van kiezers. Personen met een geldige ID-kaart maar zonder oproepingskaart werden geweigerd. Ook bij volmachtstemmen bestond onduidelijkheid. In een aantal gevallen kon het OKB ingrijpen en onterechte weigeringen herstellen, maar niet overal. In één district werden zelfs stemmaterialen op ressortniveau verwisseld tussen drie stembureaus, waardoor de stemming tijdelijk niet kon plaatsvinden.

Het OKB concludeert dat de verkiezingen rechtsgeldig zijn verlopen, maar dat structurele en operationele tekortkomingen het vertrouwen in het proces hebben geschaad. De voorzitter riep op om signalen vanuit de samenleving serieus te nemen. “De roep van het volk mogen wij niet minachten. Zij vormen een early warning-mechanisme voor verkiezingsactoren”. De aanbevelingen zijn duidelijk: professionalisering van training en werkwijze, versterking van logistieke systemen en tijdige financiering. Zonder gerichte ingrepen dreigen dezelfde knelpunten zich bij toekomstige verkiezingen te herhalen.