Het is maar de vraag hoe lang die strategie houdbaar is, zeggen Europadeskundigen. Een Franse en Italiaanse militaire basis in Irak werden donderdag doelwit van een Iraanse drone. De dood van een Franse soldaat betekent het eerste Europese slachtoffer in het Midden-Oosten sinds Israëlisch-Amerikaanse aanvallen op Iran die de regio in een oorlog stortten. Die oorlog komt nu steeds dichterbij voor Europa.

 Juridisch gezien is er nog geen sprake van een aanval op de Europese Unie, zegt universitair docent Nariné Ghazaryan van de Radboud Universiteit. EU-landen kunnen een beroep doen op artikel 42.7, dat andere lidstaten verplicht om bij militaire dreiging te hulp te schieten. Maar daarvoor stelt het artikel heel duidelijk dat er sprake moet zijn van ‘gewapend geweld op het grondgebied van lidstaten’.

De aangevallen Franse basis bevindt zich op Irakees grondgebied. De Britse basis die eerder op Cyprus werd geraakt, is een overzees territorium van de Britten en dus ook geen EU-grondgebied. "Juridisch gezien is er dus geen reden om artikel 42.7 te activeren", legt Ghazaryan uit. Bovendien is het maar de vraag of EU-lidstaten dat willen. Vooralsnog houden Europese leiders het vooral bij sussende woorden. Frankrijk zit ‘defensief’ in de wedstrijd, zei president Emmanuel Macron over de aanval in Irak. Datzelfde woord gebruikte de Britse premier Keir Starmer na de aanval op de Britse basis op Cyprus.

"Ik geloof niet dat Frankrijk en Italië nu een artikel 42.7-procedure gaan starten", zegt ook geopolitiek analist Michel Michalóliakos van Haagsch Instituut GeopolitiekNu. "De EU kan heel moeilijk ingrijpen, niet in de laatste plaats omdat het geen militaire macht is." Ghazaryan: "De NAVO heeft een eigen leger dat te hulp kan schieten als een lidstaat daar via artikel 5 om vraagt. Dat bestaat helemaal niet binnen de EU". Daarnaast is de vraag wat Europa te winnen heeft bij een oorlog met Iran. Met name de Amerikanen zijn vaag over wat het doel in Iran is, laat staan hoelang de oorlog moet duren. Europese landen mengen zich volgens Michalóliakos in een operatie waarvan de doelstellingen volstrekt onduidelijk zijn.

De EU spreekt de taal van diplomatie bovendien beter dan die van militaire macht. Maar het blok van 27 lidstaten met ieder een eigen mening en belang is minder geoefend in het spreken met één mond. Sinds de uitbraak van het Midden-Oostenconflict is de strategische houding van Brussel weifelend en weinig eenduidig. In veel Europese hoofdsteden wordt geen traan gelaten om de dood van hooggeplaatste figuren in het beruchte Iraanse regime. Tegelijkertijd klinkt in Europees verband regelmatig de roep om het respecteren van internationaal recht. Een illegale Amerikaans-Israëlische operatie in Iran en de val van een moorddadig regime blijken lastig met elkaar te rijmen.

De interne verdeeldheid in de EU leidde vóór de oorlog in de Golfregio al tot Europese afsplitsingen om een vuist op het wereldtoneel te maken. De E3-landen (het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en Duitsland) jagen hun diplomatieke doelen op eigen houtje na, zonder dat ze daarbij worden dwarsgezeten. Maar ook in dat verband lukt het vooralsnog niet om te de-escaleren in het Midden-Oosten. Dat raakt volgens Michalóliakos de kern van het Europese probleem. "Europa heeft geen bredere strategie of zienswijze met betrekking tot het Midden-Oosten", zegt hij. Dat zorgt ervoor dat Europa op alle fronten aan de zijlijn staat: militair, diplomatiek én strategisch. (NU.nl)