Dalende vaccinatiegraden en tekortschietende surveillance vergroten het risico dat het virus opnieuw wordt geïntroduceerd en zich verspreidt onder onvoldoende beschermde kinderen. De Pan-Amerikaanse Gezondheidsorganisatie (PAHO) waarschuwt dat het bereiken van een poliovrije status geen garantie biedt voor blijvende bescherming zolang het virus elders in de wereld circuleert. 

De waarschuwing is relevant voor Suriname, waar bescherming tegen infectieziekten mede afhankelijk is van volledige vaccinatie en het tijdig opsporen van mogelijke besmettingen. De PAHO roept landen in de regio op om achterstanden in de vaccinatieprogramma’s weg te werken en hun controlesystemen te versterken. Ouders en verzorgers worden opgeroepen na te gaan of hun kinderen alle aanbevolen poliovaccinaties hebben ontvangen.

Volgens cijfers van de PAHO bleef de vaccinatiegraad in de Amerika’s in 2025 onder de aanbevolen doelstelling van 95 procent voor alle drie doses van het geïnactiveerde poliovaccin (IPV). Hoewel de dekking zich herstelt van de terugval tijdens de COVID-19-pandemie, is de bescherming nog niet op het gewenste niveau.

 Vorig jaar ontving 91 procent van de kinderen de eerste dosis, tegenover 86 procent in 2024. Voor de tweede dosis steeg de dekking van 87 naar 89 procent. Bij de derde dosis ging het om 87 procent, tegenover 85 procent in 2024 en 80 procent in 2021. Dat betekent dat een aanzienlijk deel van de kinderen de aanbevolen vaccinatie niet volledig heeft ontvangen. Vooral in gemeenschappen met een lage vaccinatiegraad kan een geïmporteerd geval leiden tot verdere verspreiding.

 PAHO-directeur Jarbas Barbosa benadrukt dat de uitroeiing van wild poliovirus in de Amerika’s een belangrijke prestatie is, maar niet als vanzelfsprekend mag worden beschouwd. Zolang het virus elders circuleert, blijft het risico op invoer bestaan. Wereldwijd werden tot en met 20 oktober 2026 volgens het Global Polio Eradication Initiative (GPEI) 48 gevallen van wild poliovirus gemeld. Daarvan waren er 42 in Afghanistan en zes in Pakistan. In deze twee landen blijft de endemische overdracht van het virus bestaan. De laatste besmetting met wild poliovirus in de Amerika’s werd op 23 augustus 1991 vastgesteld in Peru. Het ging om een niet-gevaccineerd kind van twee jaar dat blijvende verlamming ontwikkelde. In 1994 werd de regio als eerste ter wereld vrij verklaard van overdracht van wild poliovirus. Die mijlpaal volgde op tientallen jaren van vaccinatiecampagnes, uitbreiding van reguliere immunisatie en samenwerking tussen landen. De huidige waarschuwing maakt duidelijk dat deze inspanningen moeten worden voortgezet om de verworven bescherming te behouden.  Naast de vaccinatiegraad baart ook de bewaking van mogelijke besmettingen zorgen. Gezondheidsautoriteiten volgen onder meer gevallen van acute slappe verlamming, waarbij plotseling verlies van spierkracht optreedt. Dit verschijnsel kan verschillende oorzaken hebben, maar geldt ook als een belangrijk waarschuwingssignaal voor polio.

 Elk verdacht geval moet worden onderzocht om poliovirus uit te sluiten. In de Amerika’s werden het afgelopen jaar 0,85 gevallen van acute slappe verlamming per 100.000 kinderen jonger dan vijftien jaar gemeld. Dat ligt onder de surveillancedoelstelling van minimaal één geval per 100.000 kinderen. Een laag aantal meldingen betekent niet automatisch dat er weinig risico is. Wanneer verdachte gevallen onvoldoende worden opgespoord en onderzocht, kan het moeilijker zijn om een eventuele introductie van het virus tijdig vast te stellen.

 Polio is zeer besmettelijk en treft vooral kinderen jonger dan vijf jaar. Het virus kan het zenuwstelsel aantasten en binnen enkele dagen onomkeerbare verlamming veroorzaken. Van de mensen die verlamd raken, overlijdt volgens de PAHO vijf tot tien procent wanneer de ademhalingsspieren uitvallen. Er bestaat geen genezende behandeling; vaccinatie kan de ziekte voorkomen.

 Sinds de lancering van het wereldwijde uitroeiingsinitiatief in 1988 is het aantal gevallen met 99,9 procent gedaald. Naar schatting zijn daardoor meer dan 1,5 miljoen levens gered en kunnen twintig miljoen mensen lopen die anders verlamd zouden zijn geraakt. Toch waarschuwt de Wereldgezondheidsorganisatie dat polio zonder wereldwijde uitroeiing binnen tien jaar opnieuw tot 200.000 gevallen per jaar kan leiden. Op Wereldpoliodag, 24 oktober, benadrukt de PAHO daarom dat landen hun vaccinatieprogramma’s en surveillance moeten versterken. Voor Suriname en de rest van de regio blijft de opdracht duidelijk: kinderen volledig vaccineren en verdachte gevallen snel onderzoeken om te voorkomen dat een ziekte die grotendeels is teruggedrongen opnieuw terrein wint.