Artikel 148 van de Grondwet wél degelijk invloed kunnen uitoefenen op het Openbaar Ministerie (OM), zonder de rechtsstaat of de onafhankelijkheid van strafvervolging te schaden. Zijn opmerkingen volgen op het bredere publieke debat over de macht van het OM en de procureur-generaal (pg), die volgens critici soms onaantastbaar lijken.

 Artikel 148 bepaalt dat het algemene vervolgingsbeleid onder verantwoordelijkheid van de regering valt. In uitzonderingen kan de regering, om redenen van staatsveiligheid, de pg concrete aanwijzingen geven over het al dan niet vervolgen van strafzaken.

Volgens Fernandes Mendes is daarnaast ook het Hof van Justitie een wezenlijke tegenmacht. Het hof kan het OM of de pg verplichten om bepaalde stappen te zetten, of juist te staken en er bestaan voorbeelden waarin het hof vervolging door het OM nietig verklaarde.

De jurist meent dat deze bestaande instrumenten sterker benut kunnen worden om de vermeende onaantastbaarheid van het OM en de pg te relativeren. “De belangrijkste controle op het Openbaar Ministerie is de rechter”, zegt hij. “Als het OM besluit niet te vervolgen, kan de rechter worden verzocht om het OM te dwingen dat alsnog te doen.”

 Echter, er bestaat geen systemische controle op het bredere functioneren van het OM. Fernandes Mendes wijst daarbij op het Nederlandse model, waar beleidsmatige keuzes en prioriteiten van het OM expliciet besproken kunnen worden met de politiek. Volgens hem zou de regering, gesteund door De Nationale Assemblée, gebruik kunnen maken van de bevoegdheid om beleidsinstructies te formuleren voor het OM, bijvoorbeeld over prioriteiten rond corruptiebestrijding of zware criminaliteit. Artikel 148 van de Grondwet voorziet volgens hem hierin. Dergelijke afspraken zouden ook in prestatie-indicatoren kunnen worden vastgelegd, zodat periodieke rapportage en evaluatie mogelijk wordt. “Volgens mij is daar niet of nauwelijks gebruik van gemaakt, maar dat zijn misschien nog wat mogelijkheden, waar je aan kunt denken”, aldus Fernandes Mendes.