ook al varen ze vaak niet onder Russische vlag. Het zijn schepen die het regime onder andere gebruikt voor de smokkel van olie en andere goederen die op de sanctielijst staan, voor het transport van wapens, voor spionage en voor sabotage. Als de onderzoekers de locatiegegevens vergelijken met een willekeurige steekproef van honderd niet-verdachte schepen uit Nederland, Duitsland, België en Noorwegen, blijkt Poetins ‘duistere vloot’ dit jaar al ruim zes keer zoveel zonder zo­geheten AIS-transpondersignaal te hebben gevaren als de normale vaartuigen.

De schepen kunnen zichzelf onzichtbaar maken om Oekraïense aanvallen te voorkomen, maar ze doen dat ook voor allerlei verdachte acties. Bijvoorbeeld voor ship-to-ship-transfers, waarbij ze op zee gesanctioneerde goederen overbrengen of overpompen op een ander schip.

Deskundigen waarschuwen dat het opzettelijk manipuleren of uitzetten van het bij wet verplichte AIS-transpondersignaal een teken kan zijn van ontduiking van sancties, wapentransport of zelfs spionage. “Bij een schip dat expres zijn AIS uitzet, kun je vermoeden dat het iets te verbergen heeft”, reageert Niels Woudstra, oud-marineofficier en expert op het gebied van internationaal zeerecht, in gesprek met Pointer, dat samen met Follow the Money de zaak heeft onderzocht

Volgens experts zijn er meerdere problemen die worden veroorzaakt doordat de Russische vloot steeds vaker en langduriger duister is. Margaux Garcia, onderzoeker bij de Amerikaanse denktank C4ADS en gespecialiseerd in de Russische schaduwvloot: “Ze vormen een uitdaging voor de handhaving van sancties. Het is voor ons moeilijker om te detecteren welke schepen sancties overtreden.” Naast het bewust uitschakelen van hun locatiegegevens blijken Poetins verdachte schepen ook valse data uit te sturen om hun echte positie te camoufleren. (AD)