De algehele evaluatie van de verkiezingen van 2025 werd uitgevoerd door het Ministerie van Binnenlandse Zaken, in samenwerking met het Ministerie van Regionale Ontwikkeling (inclusief districtscommissarissen), het Onafhankelijk Kiesbureau, het Centraal Hoofdstembureau, de hoofdstembureaus en de politieke organisaties van 2025. Dat vrijwel het hele verkiezingsveld aan tafel zat, onderstreept de ernst van de hervormingsdrang.

Een van de meest ingrijpende voorstellen is de afschaffing van de fysieke oproepingskaart. In plaats daarvan moet een digitale aanwijzing van de stemlocatie worden ingevoerd. Daarmee zou een logistiek en controle-intensief proces verdwijnen. Tegelijkertijd roept het vragen op over toegankelijkheid, zeker in gebieden waar digitale infrastructuur en bereikbaarheid niet vanzelfsprekend zijn.

De nota erkent dat hierover verdere discussie nodig is, met name met betrekking tot het binnenland. De digitale oplossing mag geen nieuwe uitsluiting creëren. Modernisering vergt verder meer dan software. De aanbevelingen benadrukken de noodzaak van stabiele internetverbindingen en degelijke back-up procedures. Zonder die basis is digitalisering een risico. Het feit dat dit expliciet wordt genoemd, suggereert dat de huidige infrastructuur nog tekortschiet. Daarom wordt voorgesteld om ICT-experts beschikbaar te stellen voor de hoofdstembureaus en trainingen in het gebruik van digitale processen aan te scherpen. Digitalisering zonder technische ondersteuning kan immers leiden tot nieuwe foutenbronnen.

Ook fysiek materiaal moet worden aangepakt. Lichtere stemkisten van pvc moeten transport vereenvoudigen en kosten drukken. De afmetingen van PVC-stemhokken moet ook worden herzien om privacy beter te waarborgen. Daarnaast wordt onderzocht of stembureaumateriaal al één dag vóór de stemming kan worden geleverd om logistieke druk te verminderen. Zonder tijdige wetswijzigingen blijft modernisering dode letter. De nota stelt dat aanpassingen uiterlijk eind 2027 moeten zijn doorgevoerd, in overleg met alle verkiezingsorganen. Het digitaal indienen van kandidatenlijsten moet wettelijk leidend worden vastgelegd.

Ook hiaten in de Kiesregeling moeten vroegtijdig worden aangepakt, inclusief een duidelijke Memorie van Toelichting. De uitvoerbaarheid van wettelijke termijnen wordt kritisch bekeken. Daarnaast wordt voorgesteld om beroepszaken van politieke organisaties rechtstreeks bij de onafhankelijke rechter onder te brengen, in plaats van bij een administratief beroepsinstituut. Dat zou de rechtsgang vereenvoudigen en de onafhankelijkheid versterken.

Modernisering beperkt zich niet tot techniek. Continue burgereducatie via scholen, formele media en sociale media moet de betrokkenheid vergroten. Onderzoek naar opkomst per leeftijdscategorie moet gerichte interventies mogelijk maken. Politieke organisaties krijgen een grotere rol in kiezerseducatie, met financiële ondersteuning vanuit de regering. Opmerkelijk is het voorstel om stemplicht te overwegen. Daarmee wordt de discussie geopend over de balans tussen burgerverantwoordelijkheid en vrijwillige participatie. De nota spreekt expliciet over het streven naar goedkopere verkiezingen. Meer digitale mogelijkheden en efficiëntere planning moeten kosten drukken. Maar digitalisering vraagt juist om investeringen in infrastructuur, training en beveiliging.