De sancties draaien om het nucleaire programma van het regime van ayatollah Ali Khamenei. Teheran is daar niet transparant over en weigert de internationale atoomwaakhond IAEA toegang tot locaties met nucleaire faciliteiten. Dat voedt wantrouwen bij tegenstanders van Iran, met name in het Westen.

 Het IAEA hield jarenlang inspecties op Iraanse nucleaire locaties om erop toe te zien dat het land zijn atoomprogramma niet zou gebruiken voor de ontwikkeling van kernwapens. Maar de relatie verslechterde de afgelopen jaren en bereikte in juni een dieptepunt, toen Israël en de Verenigde Staten luchtaanvallen uitvoerden op nucleaire locaties in Iran.

 Teheran beëindigde daarop officieel de samenwerking met het IAEA, omdat de organisatie volgens het regime te veel meeging in de Amerikaanse visie dat Iran dicht bij een kernwapen zou zijn. Toch ging Iran in de afgelopen maanden, om nieuwe sancties af te wenden, weer akkoord met controles door de atoomwaakhond. Volgens Teheran stoppen die controles onmiddellijk als de sancties alsnog worden ingevoerd.

 Afgelopen week vond in New York de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties plaats. Tijdens dit diplomatieke hoogtepunt probeerden diplomaten een oplossing te vinden, maar dat mislukte. In de nacht van zaterdag op zondag verloopt het ultimatum dat westerse landen Iran hebben gesteld. Wordt er dan geen akkoord bereikt, dan treden de nieuwe sancties automatisch in werking.

 Dat gebeurt via het zogenoemde snapbackmechanisme: een juridische clausule in de VN-Veiligheidsraad die opgeheven sancties tegen Iran automatisch opnieuw instelt, zonder dat een nieuwe stemming nodig is. Daardoor kunnen landen als China en Rusland de sancties niet blokkeren.

 De vraag is vooral hoe Teheran zal reageren. Tijdens de twaalfdaagse oorlog met Israël in juni – waarbij ook de VS aanvallen uitvoerde – raakten meerdere raketinstallaties en nucleaire faciliteiten zwaar beschadigd. Inmiddels zijn die locaties in hoog tempo weer opgebouwd.

 Daarnaast lijkt de Iraanse ambitie voor een atoomwapen nog altijd onverminderd groot. Het land beschikt over aanzienlijke voorraden verrijkt uranium en is volgens experts slechts een kleine stap verwijderd van de productie van een kernwapen. Met de huidige voorraden zou Iran zelfs meerdere kernwapens kunnen maken. (NU.nl)