Deze grondstoffen zijn cruciaal voor de auto-industrie, telefoons, windenergie, defensie en ruimtevaart, en zonder ze kan de EU mogelijk niet functioneren of de energietransitie voltooien. De Europese Commissie benadrukte dat nationale en economische veiligheid op het spel staan en streeft er binnen dertig dagen naar om afspraken te maken met de VS en Japan.

Er heerst een race om deze grondstoffen, waarbij de EU eerder al overeenkomsten sloot met India en het Mercosur-blok, terwijl de VS begin februari meerdere deals sloot met andere landen. Experts observeren dat grondstoffen vaak klein lijken maar een groter geheel vormen; China domineert vooral in verwerking en kan dit als drukmiddel inzetten. Hoewel China decennialang de ‘fabriek van de wereld’ is, en export problemen heeft veroorzaakt in reactie op handelsspanningen, blijft volledige exportstop onwaarschijnlijk omdat China handelsbelangen heeft. Desondanks blijft er momenteel weinig alternatief op korte termijn.

De EU is gedeeltelijk afhankelijk: de Europese Rekenkamer constateert dat 10 van de 26 kritieke grondstoffen volledig geïmporteerd worden uit China, Turkije en Chili, met beperkte lokale verwerking en weinig recycling. Dit versterkt de wens tot samenwerking met de VS en Japan. Echter, de betrouwbaarheid van de VS blijft onzeker en er is behoefte aan alternatieve leveranciers en gezamenlijke strategieën. Mogelijke onderdelen van zo’n overeenkomst zijn gezamenlijke investeringen of het aanleggen van voorraden, maar concrete details ontbreken nog. Op lange termijn zou dit de beschikbaarheid van producten en de haalbaarheid van de energietransitie moeten waarborgen.

Bezorgdheid over levering blijft groot: naast energietransitie spelen ook defensie en digitalisering een rol. De EU toonde traag actie te ondernemen vergeleken met de VS, die al eerder waarschuwden voor afhankelijkheid van China. Er zijn zorgen over winning omstandigheden in sommige landen; een recente mijnramp in Congo bij Coltan onderstreept de risico’s in de toeleveringsketen. In de Nederlandse context benadrukt hoogleraar René Kleijn het belang van betrouwbaardere leveringen en betere recycling en hergebruik. Hij pleit voor een geïntegreerde Europese toeleveringsketen en minder naïeve afhankelijkheid van externe markten, met aandacht voor milieueffecten en politieke stabiliteit in producentenlanden. De energietransitie kan zo bij weinig extra mijnbouw mogelijk blijven, maar er blijft noodzaak voor strategische heroverwegingen van hele waardeketens. (Nu)