Volgens hem zijn goede intenties alleen niet voldoende om de uitdagingen in het onderwijs aan te pakken. Fernald stelde dat het onderwijsveld de werkelijkheid onder ogen moet durven zien als het geloofwaardig wil blijven. “We hebben geweldige intenties, maar dat alleen is niet voldoende. Het vraagt om moedige keuzes, duidelijke prioriteiten en vooral meetbare resultaten”, zei hij. Volgens de oud-minister biedt het congres een belangrijke gelegenheid om plannen kritisch te toetsen en de ervaringen uit de praktijk mee te nemen. Verwijzend naar de onderwijsdoelen die president Simons heeft geformuleerd, waaronder toegankelijk onderwijs voor iedereen, armoedebestrijding en het stimuleren van ondernemerschap,  benadrukte Fernald dat deze ambities alleen haalbaar zijn met sterke leraren en bekwame schoolleiders.

“De kwaliteit van ons onderwijs staat en valt met de kwaliteit van de leraar, de waardering van de leraar en de ondersteuning van de leraar”, aldus Fernald. Hij wees erop dat leerkrachten en schoolleiders dagelijks onder moeilijke omstandigheden moeten werken, vaak met beperkte middelen en soms tegenstrijdige instructies. Hoewel Suriname in de afgelopen jaren verschillende onderwijsvernieuwingen heeft doorgevoerd, zoals het Surinaams Educatief Plan (SEP), de sectorplannen en de invoering van de tienjarige basisschool, vindt Fernald dat de behaalde resultaten onvoldoende zijn.

“De intenties waren zuiver, maar we mogen niet tevreden zijn met de resultaten. Onderwijs moet uiteindelijk leiden tot verbetering”, stelde hij. Volgens hem moet onderwijs niet alleen gericht zijn op het overdragen van feitenkennis, maar vooral op daadwerkelijk leren en ontwikkelen.

Hij benadrukte dat er naast een inspanningsverplichting ook een duidelijke resultaatsverplichting bestaat. “Het gaat uiteindelijk om wat we hebben bereikt en gerealiseerd. Hard werken alleen is niet genoeg.”

Fernald onderbouwde zijn betoog met cijfers die volgens hem aanleiding geven tot zorg. Bij de MULO-examens behaalde vorig jaar slechts 40 procent van de kandidaten direct een diploma, terwijl het totale slagingspercentage na herexamens uitkwam op 55 procent.

Ook binnen het HAVO-onderwijs blijven de resultaten achter. In 2025 bedroeg het totale slagingspercentage 44,7 procent. Op de avondschool slaagde slechts 9,8 procent van de kandidaten direct.

Voor leerjaar 10 dat de doorstroom naar beroepsonderwijs, HAVO en VWO bepaalt, lag het algemene slagingspercentage rond de 44 procent. Regionale verschillen waren daarbij groot. Zo noteerde Sipaliwini een slagingspercentage van 16 procent, terwijl Coronie uitkwam op 65 procent.

“Ik presenteer deze cijfers niet om te choqueren, maar omdat dit de realiteit is, die we niet kunnen accepteren door achterover te leunen. De tijd voor actie is nu”, benadrukte Fernald.

Volgens de oud-minister zijn leraren bij eerdere onderwijsvernieuwingen onvoldoende betrokken geweest bij zowel de voorbereiding als de uitvoering. Daardoor sluiten beleidsmaatregelen niet altijd goed aan op de praktijk in de klas. “Het ministerie denkt vaak op macroniveau, maar leraren kunnen aangeven wat wel en niet uitvoerbaar is. Hun inbreng is essentieel voor succesvolle hervormingen”, stelde hij.

Daarnaast pleitte hij voor een samenhangende aanpak waarbij beroepsprofielen, opleidingsprofielen, lesmethoden, didactiek en toetsing beter op elkaar worden afgestemd. Daarbij moet ook aandacht worden besteed aan digitale vaardigheden, zodat toekomstige leerkrachten zowel in de klas als online effectief onderwijs kunnen verzorgen.

Fernald sprak verder van een “stille ramp” binnen het onderwijs: het vertrek van gekwalificeerde docenten naar het bedrijfsleven en het buitenland. Volgens hem zijn de lage salarissen een belangrijke oorzaak.“Voor veel jonge mensen is het beroep niet aantrekkelijk genoeg. Het loon staat niet in verhouding tot de maatschappelijke waarde van het vak”, zei hij. Het gevolg is een toenemend tekort aan leraren, waardoor schoolleiders steeds vaker zelf voor de klas moeten staan. Naast betere arbeidsvoorwaarden pleitte Fernald ook voor herstel van het maatschappelijk aanzien van de leerkracht.“De leraar geniet niet langer automatisch het gezag en respect van vroeger. Dat moet veranderen als we het onderwijs willen versterken.”

Hij wees er bovendien op dat veel leraren zich verder scholen aan het Instituut voor de Opleiding van Leraren (IOL) in de hoop op een hogere bezoldiging, maar vervolgens soms jarenlang moeten wachten op de financiële waardering die daarbij hoort.

Met zijn boodschap riep Fernald beleidsmakers, onderwijsgevenden en de samenleving op gezamenlijk verantwoordelijkheid te nemen voor de toekomst van het Surinaamse onderwijs. “Geen enkele vernieuwing kan slagen zonder goed toegeruste en gemotiveerde leraren.”