Volgens de leiders hebben tientallen jaren van operaties, controles en beleidsmaatregelen nauwelijks resultaat opgeleverd, terwijl de gezondheids- en milieuschade steeds verder toeneemt.

De brief, ondertekend door Wayana granman Patrick Touenke, verschillende traditionele gezagsdragers en een voormalig granman, laat weinig ruimte voor interpretatie. De ondertekenaars stellen dat de Franse Staat al decennialang op de hoogte is van de omvang van het probleem, maar er niet in slaagt de illegale goudwinning daadwerkelijk terug te dringen. Zij spreken zelfs van een situatie waarin het probleem wordt “beheerd” in plaats van opgelost.

Volgens de Wayana-autoriteiten is het probleem niet het ontbreken van acties. Integendeel, er zijn volgens hen talloze operaties uitgevoerd, onderzoeken verricht en rapporten opgesteld. Het fundamentele probleem is echter dat deze inspanningen niet leiden tot blijvende resultaten. De illegale goudzoekers keren telkens terug en slagen erin hun activiteiten snel te hervatten, nadat locaties zijn ontmanteld.

De kritiek van de Wayana-leiders sluit aan bij bevindingen uit officiële Franse rapporten. Een rapport van de Franse Senaat uit 2025 concludeerde dat operatie Harpie, de belangrijkste militaire en politie operatie tegen illegale goudwinning, het fenomeen weliswaar heeft ingedamd, maar er niet in is geslaagd het duurzaam uit te roeien. Volgens dat rapport waren er nog steeds tussen de 450 en 550 actieve illegale mijnsites in Frans-Guyana, bemand door naar schatting 6.100 goudzoekers.

De traditionele leiders wijzen erop dat zelfs de Franse overheid inmiddels erkent dat zij tegen een “glazen plafond” aanloopt in de bestrijding van de illegale mijnbouw. Het aantal locaties blijft groeien, terwijl criminele netwerken zich sneller reorganiseren dan de autoriteiten kunnen ingrijpen. Daardoor is volgens hen niet langer sprake van een tijdelijk probleem, maar van een structureel falen van het huidige beleid als geheel.

Naast de veiligheidsproblematiek benadrukken de Wayana’s vooral de gevolgen voor de volksgezondheid. Kwikvervuiling vormt al jarenlang een ernstige bedreiging voor de bewoners van het Boven-Maroni-gebied. Een recente uitspraak van het administratief gerechtshof van Frans-Guyana legde een direct verband tussen illegale goudwinning en kwikverontreiniging bij de bevolking van het Haut-Maroni-gebied.

Ook de Regionale Gezondheidsdienst van Frans-Guyana waarschuwde dat bewoners langs de rivieren, met name zwangere vrouwen en kinderen, het grootste risico lopen op blootstelling aan kwik en lood. Volgens wetenschappelijke onderzoeken vertonen Wayana-gemeenschappen in sommige gevallen kwikwaarden die drie tot tien keer hoger liggen dan normaal.

De milieuschade is eveneens aanzienlijk. Studies van wetenschappelijke instellingen en het Amazonepark van Frans-Guyana tonen aan dat de goudwinning leidt tot ontbossing, aantasting van waterlopen, afname van biodiversiteit en vervuiling van visbestanden, die een belangrijke voedselbron vormen voor inheemse gemeenschappen.

In hun brief stellen de Wayana-leiders dat het bezoek van de prefect niet opnieuw mag eindigen met overleg en nieuwe beloften. Zij eisen concrete, onmiddellijke en controleerbare maatregelen die in verhouding staan tot de ernst van de situatie. Hun centrale boodschap is helder: Frankrijk moet een “echte oorlog” verklaren aan de illegale goudwinning en aan de criminele netwerken die deze activiteiten organiseren.

De leiders gaan zelfs een stap verder door te waarschuwen dat de geloofwaardigheid van de Franse overheid op het spel staat. Wanneer de prefect geen overtuigende maatregelen aankondigt, dreigt volgens hen een situatie waarin de aanwezigheid van de Franse Staat op deze traditionele gronden steeds minder legitimiteit geniet.

Met het ultimatum verhogen de Wayana-autoriteiten de druk op Parijs aanzienlijk. Na tientallen jaren van waarschuwingen, rapporten en operaties lijkt het geduld van de inheemse gemeenschap op. Voor hen staat niet alleen de bescherming van het Amazonewoud op het spel, maar ook de gezondheid, cultuur en toekomst van de volkeren die al generaties lang langs de Marowijnerivier leven.