Volgens de organisatie worden steeds vaker personen voorgedragen van wie de kwalificaties niet aansluiten bij de wettelijke en bestuurlijke eisen. De VES waarschuwt dat dergelijke keuzes niet langer kunnen worden afgedaan als “politieke realiteit”, omdat de gevolgen juridisch, financieel en bestuurlijk steeds zwaarder worden. In een analyse stelt de VES dat de maatschappelijke onvrede over recente benoemingen terecht toeneemt. Volgens de organisatie draait de discussie niet zozeer om het feit dat politieke benoemingen plaatsvinden, maar vooral om de vraag of de voorgedragen personen daadwerkelijk beschikken over de kennis, ervaring en onafhankelijkheid die voor dergelijke functies noodzakelijk zijn.

Volgens de VES lijken bestuurlijke misstappen zich in een zodanig tempo op te stapelen dat er sprake lijkt te zijn van een patroon. “De bestuurlijke flaters beginnen zich in korte tijd op te stapelen”, stelt de organisatie, die waarschuwt voor de gevolgen van structureel verkeerde inschattingen. De VES wijst erop dat de bestuurlijke werkelijkheid inmiddels ingrijpend is veranderd. Waar politieke benoemingen vroeger vaak zonder veel discussie werden geaccepteerd, ligt de situatie volgens de organisatie in 2026 anders.

Een belangrijke factor daarbij is de invoering van het nieuwe Burgerlijk Wetboek, dat in mei 2025 werd afgekondigd. Volgens de VES zijn verantwoordelijkheden en aansprakelijkheden van bestuurders hierdoor veel nadrukkelijker vastgelegd en meer afgestemd op internationale normen. Daarnaast worden bestuurders en toezichthouders vanuit verschillende hoeken steeds kritischer gevolgd. Accountants kijken volgens de VES scherper naar bestuursbesluiten en managementhandelingen, terwijl managementrapportages kritischer worden opgesteld.

Ook banken zouden hun controles hebben aangescherpt. Bedrijven zonder gecertificeerde jaarrekeningen kunnen steeds moeilijker toegang krijgen tot bepaalde financiële producten en diensten. Daarnaast zijn subsidies volgens de VES niet langer vanzelfsprekend wanneer organisaties hun financiële administratie niet op orde hebben. Tegelijkertijd ziet de organisatie dat ook toezichthoudende instanties, zoals de Rekenkamer, een meer zakelijke en strengere benadering hanteren.

Volgens de VES heeft een verkeerde samenstelling van raden en bestuursorganen niet alleen gevolgen voor beleid, maar ook voor de werkvloer. Medewerkers en ambtenaren die over de vereiste kennis beschikken, raken volgens de organisatie ontmoedigd wanneer deskundigheid niet de doorslag geeft bij benoemingen. Dat kan leiden tot passiviteit, laksheid en een verminderd vertrouwen in instituties.

De VES benadrukt dat goed bestuur uiteindelijk ook in het belang is van politieke machthebbers zelf. Politieke macht alleen is volgens de organisatie niet voldoende; die moet worden omgezet in politiek gezag. Wanneer burgers vertrouwen hebben in de manier waarop bestuurders functioneren, worden besluiten volgens de organisatie eerder geaccepteerd. Gebeurt dat niet, dan kan een regering snel gezag en steun verliezen.

De VES pleit daarom voor profielschetsen die strikt worden nageleefd. Daarbij moet volgens de organisatie worden gekeken naar deskundigheid, ervaring, onafhankelijkheid, persoonlijke kwaliteiten, diversiteit en maatschappelijke achtergrond. De economen doen een dringende oproep aan beleidsmakers om eerdere benoemingen en toekomstige voordrachten kritisch tegen het licht te houden.